آوای ارسباران
021 88 80 00 55

صفحه اصلی وبلاگ کتابخانه جاذبه‌ها و ظرفیت های گردشگری جاذبه های تاریخی و فرهنگی

حمام گنجعلی‌خان

یکی از بناهای مجموعه گنجعلی‌خان در شهر کرمان، حمام گنجعلی‌خان است که در سال ۱۶۱۱ میلادی (۱۰۲۰ ه ق) ساخته شده‌. گنجعلی‌خان در اصل گنجعلی بیک از حاکمان کرماندر زمان شاه عباس بود. کارهای عمرانی مهمی در زمان وی در کرمان انجام شده است. او ابتدا یک میدان بزرگ به منظور تفرجگاه عمومی در وسط شهر کرمان احداث کرد. این میدان بیش از صد متر طول و پنجاه متر عرض دارد که از چهار طرف با بناهایی چون مسجد، مدرسه، چهارسوق، بازار و حمام گنجعلی‌خان، آب‌انبار و ضرابخانه محصور شده و یک مجموعه عالی از آثار عمرانی عصر صفوی است. استاد سلطان محمد معمار یزدی معمار این بنا در کرمان می‌باشد.

 

یکی از بناهای مجموعه گنجعلی‌خان در شهر کرمان، حمام گنجعلی‌خان است که در سال ۱۶۱۱ میلادی (۱۰۲۰ ه ق) ساخته شده‌. گنجعلی‌خان در اصل گنجعلی بیک از حاکمان کرمان در زمان شاه عباس بود. کارهای عمرانی مهمی در زمان وی در کرمان انجام شده است. او ابتدا یک میدان بزرگ به منظور تفرجگاه عمومی در وسط شهر کرمان احداث کرد. این میدان بیش از صد متر طول و پنجاه متر عرض دارد که از چهار طرف با بناهایی چون مسجد، مدرسه، چهارسوق، بازار و حمام گنجعلی‌خان، آب‌انبار و ضرابخانه محصور شده و یک مجموعه عالی از آثار عمرانی عصر صفوی است. استاد سلطان محمد معمار یزدی معمار این بنا در کرمان می‌باشد.

نمای بیرونی سردر حمام را آجرهای ساده و نیلی، مقرنس بندی، نقاشی‌های سردر و حاشیه‌ای از سنگ مرمر تشکیل می‌دهند. بر سردر حمام، که بخشی از نقاشی‌های عهد صفوی آن به تازگی در کرمان مرمت شده، به خط نستعلیق کتیبه شعری بر سنگ مرمر حک شده که  در آخرین مصرع آن، با حروف ابجد سال اتمام بنا را نشان دادند: «کسی نداده نشان در جهان چنین حمام» (سال ۱۰۲۰ ه.ق).

 

حمام گنجعلی خان

 

تزیینات گچ بری و نقاشی‌های سردر حمام گنجعلی خان به دو قسمت تقسیم می‌شود: قسمت بالایی مقرنس مربوط به دوره صفویه و دارای تزیینات گچبری و گل و بوته زیبا که توسط اداره میراث فرهنگی استان کرمان در سال ۱۳۷۴ مرمت شده‌ است و قسمت پایین مربوط به دوره قاجاریه است که روی تزیینات دوره صفویه سردر این حمام کشیده شده‌ است. موضوعات نقاشی‌های حمام گنجعلی‌خان که پهلو به پهلوی هم و بدون رعایت اصول نقاشی کشیده شدند را بهرام گور، خسرو و شیرین، شاهان در حال شکار، کاروان شتر و حیوانات درنده تشکیل می‌دهند. در قسمت پایین، زیر نقاشی‌ها دور تا دور کتیبه‌ای از مرمر سبز رنگ دیده می‌شود که با خط نستعلیق، اشعاری بر آن کنده شده‌ و تاریخ آن را ۱۰۲۰ ه.ق (۱۶۱۱ م) نشان می‌دهد.

 

حمام گنجعلی خان

 

در سال‌های اخیر نقاشی‌های سردر حمام گنجعلی‌خان به دلیل آسیب‌های مختلفی که دیده، مرمت شده و در بعضی گوشه‌ها با گواش رنگ آمیزی شده‌ است. یکی از فضاهای اصلی بنا رختکن یا سربینه است که با بکارگیری ترکیبی مناسب و نظمی کامل از کاشیکاری‌های پرنقش و نگار و رنگارنگ، سنگ‌های مرمر، استفاده از صدای آب حاصل از فوران فواره‌ها، سقف‌های کاربندی شده و نورپردازی ویژه، فضایی خاص و دلنشین بوجود آورده. برای رسیدن به رختکن یا سربینه حمام گنجعلی‌خان که فضایی بزرگ است باید از زیر سردر و راهرویی غیرمستقیم (که باعث حفظ گرمای حمام و مانع از دیدن درون آن می‌شود)، از یک هشتی کوچک و درگاهی منقوش عبور کنیم. رختکن، متشکل از یک فضای وسیع میانی با سقفی بلند و غرفه‌های کوچک‌ در گرداگرد آن است، در مرکز غرفه‌ها نیز حوضچه‌ای با فواره قرار گرفته است. غرفه‌ها از انتها به هم مرتبط هستند. رختکن حمام گنجعلی‌خان کرمان با انواع زیراندازها، بقچه‌های کرباسی، سارق‌های زردوزی شدة سنتی، قطیفه‌ها و تن خشک کن‌های فراوان تزیین داده شده‌.

 

حمام گنجعلی خان

 

در حال حاضر حمام گنجعلی خان به صورت موزه مردم شناسی کرمان در آمده و در جاهای مختلف حمام مجسمه‌هایی مومی، افرادی از طبقات مختلف جامعه را در آن زمان شهر کرمان نظیر پیشه وران، روحانیون، مردم عادی و غیره نشان می‌دهد. با گذر از راهروی زاویه دار و طولانی با سکوهایی در دو طرف هشتی میانی  برخورد می‌شود که ظروفی نظیر تاس، طشت و وسایلی مانند لُنگ، حنا، سدر، شانه‌های سنتی، سینی‌های قدیمی، آینه‌های مختلف، سنگ‌پاهای قدیمی و وسایل تن شویی دیگر در آن دیده می‌شود. در سمت راست گرمخانه حمام، مجسمه‌های دلاکان و کیسه کشان مشغول دلاکی قرار دارند. در سمت دیگر، حوضی هشت ضلعی با ستون‌های دو به دو قرینه‌ سنگی، با طاقی خیمه مانند و مجسمه‌هایی دیگر دیده می‌شود. بخش مخصوص استحمام حکام و بزرگان و سنگ ساعت زمان و خزینه حمام گنجعلی‌خان از دیدنی‌های این حمام است. اغلب سقف‌ها کاربندی‌های جالبی و متنوع دارند که نظام درونی مجموعه را بیشتر می‌نماید و نشان گر «درونگرا بودن معماری سنتی ایران» می‌باشد.

 

حمام گنجعلی خان

 

نور جای جای حمام از سقف تأمین می‌شود، طوری که نورگیرها دورادور و یا در مرکز سقف‌ها جای گرفته‌اند و کاملاً با هندسه سقف هماهنگی دارد، در این حالت سقف نورانی تر به نظر می‌آید و سایه-روشن زیبایی بر روی آن ایجاد می‌کند. حوض آب زیر نورگیرها نیز بر نورپردازی آن می‌افزاید. در نورگیرهای سقف، از «گل جام» یا «معلقی» برای جلوگیری از اشراف و دید و تنظیم حرارت گرمخانه استفاده شده‌ است تا نور خورشید را به داخل فضای حمام هدایت کند. کاشی‌های خشتی، با تصویر انسانی و کاشی‌های معرق، هفت رنگ از خصوصیات این حمام است. شبکه آبرسانی به گرمخانه، خزینه، سربینه، حوض‌ها، حوضچه‌ها و فواره‌های متعدد آنها، نحوه گرم کردن هوای داخل حمام، بهره گیری از آب قنات، چگونگی آب بندی مخازن آب و گرم کردن آب، باریک و طولانی بودن و ارتفاع کم راهروها، هشتی‌های میانی و سردرها، تناسبات فضایی خروجی‌ها و ورودی‌ها، گود بودن حمام، ارتفاع زیاد رختکن، نگهداشتن حرارت، ضدزلزله بودن و کاهش ارتعاشات لرزشی به دلیل قرارگیری در درون زمین، که بدون آنها حمام دچار آسیب دیدگی می‌شد، از دیگر خصوصیات حمام گنجعلی‌خان کرمان هستند.

09:13 , 1394/10/09
پایان پیام


صفحه اصلی   پرینت   ارسال به دوستان

نظراتتان را با ما در میان بگذارید
  
در صورت تمایل در خبرنامه ما عضو شوید.
نمونه خبرنامه
طراحی سایت گردشگری و CRM : همورا