آوای ارسباران
021 88 80 00 55
    021 22 22 20 32

صفحه اصلی خدمات برگزاری دوره های آموزشی کلاس ها و کارگاه های آموزشی

کارگاه‌های آموزشی آشنایی با دوزیستان و خزندگان ایران

آیا می دانید بیشتر مارهای ایران غیر سمی و بی خطر هستند؟

حدود 22 درصد خزندگان و 27 درصد دوزیستان ایران اندمیک (بومی انحصاری ایران) هستند؟

حدود 230 گونه خزنده در ایران شناسایی شده است در حالی که تنوع خزندگان در کل قاره اروپا حدود 270 گونه است.

 

خزندگان به آن دسته از جانوران فلس داری گفته می شوند که خونسرد و تخمگذارند. تعداد بیشتری از این جانوران در خشکی زندگی می کنند ولی تعدادی کمی از آن ها نیز همچون سوسمارها و لاک پشت ها هستند که قادرند مدتی را در آب زندگی کنند که البته به این گونه خزندگان، دوزیستان گفته می شود. اکثر خزندگان گوشتخوارند و بعضی از آن ها نیز مجهز به سم خطرناک و کشنده هستند. اما با این حال، وجود خزندگان در بیشتر موارد برای حفظ حیات سایر موجودات زنده و حتی انسان ها حائز اهمیت است. چرا که این جانوران نقش بسیار مهمی در کنترل حشرات مضر و ناقل بیماری چون پشه مالاریا، سوسک ها و لارو انگل ها دارند.
اجداد خزندگان دوزیستان محسوب می‌شوند. خزندگان اولین جانورانی هستند که توانسته‌اند زندگی در بدترین شرایط را بطور کامل تحمل نمایند. سطح بدنشان از پوست خشک و شاخی پوشیده شده است. بدن پوشیده از پولک، اسکیوت و یا قطعات و صفحات استخوانی متنوع است. اسکلت خزندگان کاملا استخوانی است. قلبشان چهار حفره‌ای است. دهلیزها کامل و در بطنها دیواره مابین آنها کاملا نیست. جنین از چهار پرده آمنیون، کوریون، کیسه زرده و آلانتوئیس پوشیده می‌شود. مارها، مارمولکها، تمساح و آلیگاتور، لاک پشتها و تمام دایناسورها منقرض شده جزء رده خزندگان است.

اکوسیستم های آبی و جنگلی استان های شمالی، غربی و جنوب غربی، وجود مناطق کویری، بیابانی و نیمه بیانی در مرکز، جنوب و شرق ایران باعث شده محیط مناسبی برای زیست خزندگان و دوزیستان در ایران به وجود آید. تعداد خزندگان شناسایی شده در ایران حدود ۲۰۶ گونه است که از این مجموعه، لاک پشت ها ۱۰ گونه، تمساح ها ۱ گونه، سوسمارها ۱۱۲ گونه، کرم سوسمارها ۱ گونه و مارها ۷۲ گونه را به خود اختصاص داده اند. بنابراین براساس تقسیم بندی های صورت گرفته در ایران، خزندگان موجود در ۵ راسته و ۲۱ خانواده می باشند. 

شکل های متنوع

آثار فسیلی نشان می دهند که خزندگان و دوزیستان، زمانی از لحاظ شکل و اندازه بسیار متنوع تر از امروز بوده اند (دایناسور ها می توانند بهترین شاهد مثال این تفاوت باشند)، بنابراین پر بیراه نیست که شکل های امروزی خزندگان را سایه ای از عظمت و شکوه دیروز آنها بدانیم که امروز پرندگان و پستانداران خونگرم جای آنها را گرفته اند. با این حال، شمار دوزیستان با 4950 گونه به همراه 7400 گونه ی خزندگان، روی هم بیش از پرندگان (9000 گونه) و پستانداران (حدود 4670 گونه) هستند. آنها در هیچ جنبه ای سابقه ی تاریخی طولانی تری از پرندگان و پستانداران ندارند. رفتار و فیزیولوژی بدن آنها به همان اندازه پیچیده است که به چنین شکل شگفت آوری با محیط های متنوع و گوناگون خو گرفته و سازگاری یافته اند.

متابولیسم و درجه حرارت بدن

یکی از عوامل قابل توجه در پراکندگی و رفتار خزندگان و دوزیستان امروزی، ناتوانی آنها در تولید گرمای داخلی کافی برای نگه داشتن یک درجه حرارت ثابت برای بدن است؛ کاری که تقریباً تمام پرندگان و پستانداران قادر به انجام آن هستند. به همین دلیل به این گونه جانوران خونسرد می گویند. اگرچه برخی از گونه های خزندگان قادرند برای مدت محدودی بمنظور یک مقصود خاص، گرمای کافی تولید کنند و درجه حرارت بدن شان را بالا ببرند (مثلاً هنگامی که مارهای پیتون ماده بر روی تخم های خود می خوابند)، اما هیچیک از آنها نمی توانند بطور دائم درجه حرارت بدن شان را بالاتر از محیط اطراف شان بدون استفاده از یک منبع گرمایی خارجی حفظ کنند. وابستگی آنها به منابع گرمایی خارجی برای رسیدن و حفظ یک درجه حرارت فعال برای بدن، به شدت توانایی آنها را در زندگی و تولید مثل در اقلیم های سردتر محدود ساخته است؛ به همین جهت هم آنها اکثراً در مناطق حاره ای و گرمسیر یافت می شوند.

اگرچه خونسرد بودن می تواند دردسرهایی برای حیوان بدنبال داشته باشد؛ مثلاً در محیط هایی که درجه حرارت پایین است، حیوان در مقابل دشمنان خود آسیب پذیرتر می نماید، اما با این حال فوائدی هم برای او بهمراه دارد. خزندگان و دوزیستان می توانند هنگامی که شرایط نامساعد است- مثلاً هوا خیلی سرد یا غذا نایاب باشد-، براحتی فعالیت بدن خود را متوقف کنند و بنابراین مجبور نیستند برای گرم نگه داشتن بدن خود مقادیر زیادی از انرژی ذخیره شده را مصرف کنند.

پوست و پولک (فلس)

پوست اکثر دوزیستان نازک و به شدت غده دار است و می بایست برای عملکرد مؤثر همیشه مرطوب نگه داشته شود. پوست دوزیستان همچنین بسیار نفوذپذیر است و آب براحتی در آن جذب و ناپدید می شود؛ و اغلب اوقات در حال تبادل گازهای هواست که این خود به مثابه کمکی برای تنفس طبیعی از طریق شش هاست. این بدان معناست که زندگی اکثر دوزیستان محدود به محیط های مرطوب و نمدار است.

پوست خزندگان با دوزیستان فرق می کند؛ بطوری که لایه ی خارجی پوست آنها ضخیم تر است تا فلس ها که از جنس کراتین هستند، شکل یابند. همینطور بعضی از نواحی پوست ضخیم تر هستند تا زگیل ها (tubercle) و تاج ها بر روی آن تشکیل شوند. در بسیاری از خزندگان (و برخی دوزیستان) استخوان های کوچکی درست زیر سطح پوست شکل می گیرند. این استخوان های dermal یا استئودرم ها، استحکام و حفاظت مضاعفی به پوست حیوان می بخشد و حتی آنرا در برابر از دست دادن آب مقاوم و نفوذ ناپذیر می کند. رنگ پوست و تغییرات آن عمدتاً بواسطه ی رنگدانه هایی که درست زیر لایه های خارجی پوست قرار دارند، تعیین می شود.

تقریباً 7400 گونه خزنده و 4950 گونه دوزیست در جهان زندگی می کنند. هرچند که برخی از گونه های بزرگ و شاخص تر مانند قورباغه ی پشمالو، لاک پشت چرمی و یا اژدهای کومودو در میان خزندگان و دوزیستان بسیار متمایز هستند، اما بسیاری از گونه های نزدیک و مرتبط بهم با تفاوت های بسیار اندکی از یکدیگر شناخته می شوند. فرم و شکل ظاهری، اندازه و ابعاد بدن و همینطور رنگ بندی جانور بعلاوه ی تعداد آنها (در طبیعت) معمولاً اساس جداکردن و شناسایی گونه های هم خانواده (allied) است؛ البته برای خزندگان مواردی چون تفاوت در شکل و ساختار فلس ها نیز در نظر گرفته می شود. مطالعات اخیر در زمینه ی کروموزوم حیوانات، در تشخیص و شناسایی گونه های مرموز (cryptic) کمک شایانی کرده است. گونه های مرموز گونه هایی هستند که ویژگی های ظاهری آنها با نزدیکترین خویشان شان در کمترین حد ممکن است.

12:56 , 1393/09/30
پایان پیام


صفحه اصلی   پرینت   ارسال به دوستان

نظراتتان را با ما در میان بگذارید
  
در صورت تمایل در خبرنامه ما عضو شوید.
نمونه خبرنامه
طراحی سایت گردشگری و CRM : همورا