021 88 80 00 55

آشنایی با پستانداران ایران

جزوه درس آشنایی با پستانداران ایران، از واحدهای درسی دوره راهنمای تور طبیعت‌گردی است که به منظور سهولت دسترسی فراگیران بر روی سایت قرار گرفته است.

پیشینه پستانداران در ایران

پستانداران اولیه حدود 225 میلیون سال قبل، از خزندگان منشا گرفته‌اند. قدیمی‌ترین آثار به دست آمده از پستانداران در ایران، فسیل ردپاهای سم‌داران بزرگ (احتمالا اجداد کرگدن‌ها) در روستای چاکند بیرجند و پستاندارانی کوچک‌تر، در روستای داش بولاغ زنجان است که مربوط به 50 میلیون سال پیش هستند. سرآمد نواحی فسیل‌دار پستانداران در ایران، بی‌گمان منطقه مراغه است. حدود هفت تا نه میلیون سال قبل، در بوته‌زارها و جنگل‌های پهن‌برگ این منطقه که تا سواحل دریای مدیترانه ادامه داشته است، تعداد زیادی از اجداد پستانداران نظیر مورچه‌خوار، تنبل، انواع گورخر، زرافه، کرگدن، گراز، فیل، انواع گاوسانان مثل آهو، انواع گوشت‌خواران چون گرگ، خرس، سمورها، کفتارها و.. زندگی می‌کرده‌اند.

مشخصات پستانداران

پستانداران براساس شیوه رشد جنین به سه گروه تقسیم می‌شوند:

  • پستانداران تخم‌گذار: مانند پلاتی‌پوس. این پستانداران مانند اجدادشان خزندگان تخم می‌گذارند، ولی نوزاد خود را شیر می‌دهند.
  • پستانداران کیسه‌دار: مانند کانگورو و کوالا. این پستانداران زنده‌زا هستند؛ ولی به علت نبودن جفت در رحم، جنین پس از شکل‌گیری از دستگاه تناسلی مادر بیرون می‌آید و در کیسه‌ای که در زیر شکم یا بین پاها قرار دارد، مستقر می‌شود و دوران جنینی خود را در آنجا می‌گذراند.
  • پستانداران جفت‌دار: مانند تمام گونه‌های پستانداران ایران. این پستانداران زنده‌زا هستند و جنین در رحم، به وسیله جفت با بدن مادر ارتباط دارد.

 زیستگاه پستانداران

هریک از پستانداران در محدوده‌های طبیعی مشخصی زندگی می‌کنند که به آنها زیستگاه می‌گویند. زیستگاه، تامین کننده‌ی آب، غذا، پناهگاه و محل تولیدمثل حیوان است. هر زیستگاه، مجموعه‌ای از تیپ پوشش گیاهی، پستی و بلندی، نوع خاک، آب و هوا، میزان بارندگی، میزان نور و غذا و مناسبات بین آن‌هاست که باعث ایجاد شرایطی مناسب برای زندگی جانوران می‌شود. بعضی از پستانداران که رژیم غذایی خاصی دارند، فقط در زیستگاهی که آن نوع غذا یافت می‌شود، زندگی می‌کنند.

تشکیلات اجتماعی

پستانداران را از نظر نحوه زندگی می‌توان به دو گروه تقسیم نمود:

  • پستانداران اجتماعی
  • پستانداران غیر اجتماعی یا تک‌زی.

تعداد زیادی از گونه‌های پستانداران نظیر اکثر سم‌داران، خفاش‌ها، جوندگان و دلفین‌ها، زندگی اجتماعی دارند و در دسته‌های کوچک و بزرگ زندگی می‌کنند. در اکثر گونه‌های سم‌داران، مانند مرال، کل، بز، قوچ و میش، بیشتر اوقات ماده‌ها به همراه بچه‌ها و حیوانات جوان، جدا از گروه نرهای مسن زندگی می‌کنند، ولی در فصل جفت‌گیری همه به صورت گله واحدی درمی‌آیند.
در خفاش‌ها نیز نرها جدا از ماده‌ها و بچه‌ها زندگی می‌کنند، ولی با فرا رسیدن فصل پاییز یا بهار که زمان جفت‌گیری است، همگی به صورت کلونی واحدی درمی‌آیند.

غذا

پستانداران دارای عادات غذایی متفاوتی هستند. بعضی از گونه‌ها، رژیم غذایی خاصی دارند و فقط از یک منبع غذایی استفاده می‌کنند، مانند اکثر خفاش‌های ایران که فقط از حشرات تغذیه می‌کنند. گروهی دیگر نظیر خارپشت‌ها و خرس‌ها، قادرند از منابع غذایی مختلف اعم از گیاهی و جانوری استفاده کنند. اکثر علف‌خواران در فصول بهار و تابستان، از گیاهان تازه و آبداری که در دسترس‌شان قرار دارد تغذیه می‌کنند، ولی در فصل زمستان که منابع غذایی کاهش می‌یابد، رژیم غذایی خود را تغییر می‌دهند.

تولیدمثل

پستانداران را می‌توان براساس شیوه جفت‌گیری، به دو گروه تک همسری و چند همسری تقسیم کرد. به طورکلی زمان جفت‌گیری، طول دوران بارداری، تعداد نوزادان و دفعات زایمان در سال، بین اکثر گونه‌های پستانداران متفاوت است.
زایمان معمولا در فصل مناسب، که آب و غذا فراوان و هوا معتدل است، انجام می‌گیرد. از آنجا که مدت آبستنی در بین افراد یک گونه ثابت است، جفت‌گیری در زمانی انجام می‌گیرد که ماده‌ها بتوانند نوزاد خود را در فصل مناسب به دنیا بیاورند.

درس آشنایی با پستانداران ایران از دروس دوره راهنمای طبیعت گردی است که برای استفاده فراگیران قرار داده شده است.

 

دانلود جزوه آشنایی با پستانداران

15:02 , 1396/04/07
نرگس کاظمی فرد
user  صبا جلیلیان
pen کارشناس آموزش شرکت ارسباران
انتشار مطالب فوق تنها با ذکر مرجع به همراه لینک وب‌سایت ارسباران مجاز است.
لطفا به حقوق هم احترام بگذاریم.



     

بحث و تبادل نظر
نظر دهید تعداد کاراکتر مانده: 300
انصراف
تلاش می‌کنیم در جریان تحولات گردشگری و ارسباران قرارتان دهیم.
نمونه خبرنامه