سازمان جهانی گردشگری ملل متحد (UN Tourism، نام جدید UNWTO) شعار روز جهانی گردشگری در سال ۲۰۲۶ را «دستورکار دیجیتال و هوش مصنوعی برای بازطراحی گردشگری» (Digital Agenda and Artificial Intelligence to Redesign Tourism) اعلام کرده است. این روز، همچون هر سال در ۲۷ سپتامبر (۵ مهر) برگزار می‌شود و میزبان آن در سال ۲۰۲۶ کشور السالوادور خواهد بود. این موضوع با هدف بررسی نقش تحول دیجیتال و هوش مصنوعی در بهبود تجربه بازدیدکنندگان، افزایش کارایی کسب‌وکارها و توسعه شیوه‌های پایدارتر گردشگری مطرح شده است.

اما بازطراحی گردشگری با کمک هوش مصنوعی دقیقاً به چه معناست؟ این مفهوم به بازنگری در شیوه تصمیم‌گیری، طراحی خدمات، مدیریت مقصد، توزیع منافع گردشگری، حفاظت از منابع طبیعی و فرهنگی و بهره‌گیری هوشمندانه از فناوری برای بهبود تجربه سفر و خلق فرصت‌های تازه برای فعالان این صنعت اشاره دارد. در این نگاه، هوش مصنوعی می‌تواند توان تحلیل، پیش‌بینی و پاسخ‌گویی فعالان گردشگری را افزایش دهد؛ اما ارزش واقعی آن به کیفیت داده‌ها، مهارت نیروی انسانی، قوانین حاکم بر استفاده از داده و میزان مشارکت جوامع محلی وابسته است. این رویکرد در کنار نوآوری، بر مسئولیت‌پذیری، پایداری و فراگیر بودن نیز تأکید دارد. 

هوش مصنوعی مجموعه‌ای از سامانه‌های رایانه‌ای است که بر پایه داده‌ها می‌توانند الگوها را شناسایی کنند و خروجی‌هایی مانند پیش‌بینی، توصیه، محتوا یا تصمیم تولید کنند. در گردشگری، این فناوری معمولاً با ابزارهایی مانند یادگیری ماشین، پردازش زبان طبیعی، تحلیل داده‌های کلان، اینترنت اشیا، بینایی ماشین و سامانه‌های گفت‌وگومحور ترکیب می‌شود. بنابراین، هوش مصنوعی را نباید یک فناوری واحد دانست؛ بلکه باید آن را مجموعه‌ای از قابلیت‌ها دید که می‌تواند در بخش‌های مختلف زنجیره سفر به کار گرفته شود: از مرحله جست‌وجوی مقصد و رزرو، تا حمل‌ونقل، اقامت، بازدید از جاذبه‌ها، دریافت خدمات در مقصد و ارزیابی تجربه سفر پس از بازگشت. برای آشنایی بیشتر با این قابلیت‌ها می‌توانید در کارگاه هوش مصنوعی در گردشگری شرکت کنید.

گردشگری در بنیاد خود یک تجربه انسانی است: گفت‌وگو با مردم محلی، شناخت فرهنگ‌ها، دریافت روایت‌های اصیل، مهمان‌نوازی، اعتماد و احساس امنیت. هوش مصنوعی می‌تواند امور تکراری را سریع‌تر انجام دهد، اطلاعات را سامان دهد و به کارکنان در تصمیم‌گیری کمک کند؛ اما نمی‌تواند به‌تنهایی جای همدلی، قضاوت حرفه‌ای، دانش بومی و ارتباط انسانی را بگیرد.

کاربرد مسئولانه هوش مصنوعی باید به معنای «تقویت انسان» باشد، نه حذف او. برای مثال، یک چت‌بات می‌تواند به پرسش‌های اولیه مسافر پاسخ دهد، اما راهنمای گردشگری محلی می‌تواند تاریخ شفاهی، ظرافت‌های فرهنگی، روایت مکان و تجربه‌ای را ارائه کند که در داده‌های عمومی یا پاسخ‌های خودکار یافت نمی‌شود. همچنین در شرایط حساس مانند بحران، نارضایتی مسافر، خطرهای ایمنی یا سوتفاهم فرهنگی، نظارت و مداخله انسانی ضروری است.

 در نهایت شعار روز جهانی گردشگری ۲۰۲۶ دعوتی است تا هوش مصنوعی نه به عنوان هدف نهایی، بلکه به عنوان ابزاری برای تحقق اهداف جهانی گردشگری یعنی هوشمندی، عدالت، تاب‌آوری و پایداری نگریسته شود. اگرچه این فناوری پتانسیل بالایی در شخصی‌سازی سفر، افزایش کارایی کسب‌وکارها و مدیریت دقیق‌تر مقاصد و منابع دارد، اما تحقق این مزایا خودکار نیست و مستلزم حکمرانی خوب، شفافیت، زیرساخت‌های دیجیتال مناسب و توانمندسازی نیروی انسانی است. آینده مطلوب گردشگری در گروی جایگزینی انسان با ماشین نیست، بلکه در پیوند هوشمندانه میان فناوری و ارزش‌های انسانی، دانش تخصصی و اصالت فرهنگ‌های محلی نهفته است؛ تا در نهایت، هوش مصنوعی ابزاری در خدمت انتخاب آگاهانه گردشگر، توسعه منصفانه کسب‌وکارها و حفاظت پایدار از میراث جهانی باشد.